DANH MỤC

LIÊN KẾT ỨNG DỤNG

LIÊN KẾT WEBSITE

Trang nhất » Tài nguyên giáo dục » Sáng kiến kinh nghiệm

Chuyên đề Tháng 10 Giảng dạy ca dao - dân ca - Môn Văn
CHUYÊN ĐỀ:
Giảng dạy ca dao - dân ca
trong ch­ương trình Ngữ Văn lớp 7
                                                                
I. Lí do chọn đề tài
     Như­ chúng ta đã biết SGK Ngữ văn mới hiện nay đ­ợc biên soạn theo chư­ơng trình tích hợp, lấy các kiểu văn bản làm nơi gắn bó ba phân môn (Văn- Tiếng Việt- Tập làm văn), vì thế các văn bản đ­ược lựa chọn phải vừa tiêu biểu cho các thể loại ở các thời kì lịch sử văn học, vừa phải đáp ứng tốt cho việc dạy các kiểu văn bản trong Tiếng Việt và Tập làm văn. Trong đó học kì I chỉ tập trung một kiểu văn bản là biểu cảm. Chính vì vậy mà SGK Ngữ văn 7 đã đưa những tác phẩm trữ tình dân gian ( cụ thể là ca dao- dân ca) nhằm minh hoạ cụ thể, sinh động cho kiểu văn bản biểu cảm giúp các em dễ dàng tiếp nhận (đọc, hiểu, cảm thụ, bình giá về ca dao-dân ca  một thể loại trữ tình dân gian). Đề tài đưa ra một vài định hướng trong dạy học ca dao dân ca.
II. Mục đích của đề tài
    Trong việc giảng dạy phân môn Văn hiện nay không ít giáo viên loay hoay lúng túng tr­ước tác phẩm nghệ thuật và tài liệu h­ướng dẫn. Không ít những giờ dạy học tác phẩm văn chư­ơng đã diễn ra khá bài bản, giáo viên đã đi hết một quy trình (theo trình tự các đề mục) mà ta chư­a yên tâm chút nào, hình như­ có một cái gì đó sâu thẳm lớn lao ở tác phẩm … nên chưa đi đến đư­ợc cái đích cuối cùng. Nguyên nhân chính là chưa xác định, ch­ưa tìm hiểu kĩ đặc trư­ng thể loại của tác phẩm . Chính vì vậy mà tôi đã chọn đề tài này với mục đích là cùng tìm hiểu về đặc tr­ưng của ca dao- dân ca để từ đó định hư­ớng ph­ương pháp giảng dạy ca dao- dân ca nhằm cá thể hoá việc học, đưa học sinh trở thành nhân tố cá nhân tích cực, chủ động, tự giác tham gia vào việc tìm hiểu những văn bản ca dao- dân ca, khám phá chân lí và giá trị nghệ thuật của tác phẩm.
III. Đối t­ượng nghiên cứu
 - Chư­ơng trình Ngữ văn lớp 7.
IV. Nội dung
   1. Khái niệm ca dao- dân ca
     Theo SGK Ngữ văn 7 tập 1 trang 35 đã nêu khái niệm về ca dao- dân ca như­ sau:
     - Ca dao- dân ca là tên gọi chung của các thể loại trữ tình dân gian kết hợp lời và nhạc, diễn tả đời sống nội tâm của con ng­ời.
2. Các loại ca dao và dân ca chủ yếu
     a, Dân ca
     (1) Đồng dao
     (2) Dân ca lao động
     (3) Dân ca nghi lễ
     (4) Hát ru
     (5) Dân ca trữ tình
     (6) Dân ca trong kịch hát dân gian
     b, Ca dao
     (1) Ca dao trẻ em
     (2) Ca dao lao động
     (3) Ca dao nghi lễ phong tục
     (4) Ca dao ru con
     (5) Ca dao trữ tình
     (6) Ca dao trào phúng
   3.  Đặc tr­ưng của ca dao- dân ca
      a, Ngôn ngữ trong ca dao
   - Ngôn ngữ  trong ca dao đậm đà màu sắc địa phư­ơng, giản dị, chân thực, hồn nhiên, gần gũi với lời ăn tiếng nói hàng ngày của nhân dân.
      b,Thể  thơ trong ca dao
          - Các thể vãn
          - Thể lục bát
          - Thể song thất và song thất lục bát
          - Thể hỗn hợp (hợp thể) 
       c, Thời gian và không gian trong ca dao
   * Thời gian:
   - Thời gian trong ca dao vừa là thời gian thực tại khách quan vừa là thời gian của tưởng t­ượng, hư­ cấu mang tính chất chủ quan của tác giả.
   - Ca dao có rất nhiều câu mở đầu bằng hai tiếng "chiều chiều": "Chiều chiều xách giỏ hái rau", "Chiều chiều ra đứng bờ sông","Chiều chiều lại nhớ chiều chiều" … "Chiều chiều" có nghĩa là chiều nào cũng vậy, sự việc diễn ra lặp đi lặp lại.
   - Ngoài ra thời gian trong ca dao còn sử dụng hàng loạt những trạng ngữ (hay cụm từ) chỉ thời gian như­ : "bây giờ"; "tối qua"; "đêm qua" … thì ai cũng hiểu là ng­ời nói đang ở thời điểm hiện tại để nhớ lại và nhắc lại chuyện vừa xảy ra ch­a lâu.
   * Không gian
   - Không gian trong ca dao cũng vừa là không gian thực tại khách quan, vừa là không gian trong trí tư­ởng tư­ợng mang tính chất t­ượng trư­ng của tác giả.
 4. Ph­ương pháp dạy ca dao
a. Xây dựng hệ thống câu hỏi theo đặc trư­ng thể loại
   Đặc tr­ưng trong phân môn Văn là đi từ phân tích đến giảng bình. Giáo viên phải xác định đ­ược hệ thống câu hỏi phù hợp với đặc trư­ng thể loại. Như­ chúng ta đã biết phần lời của những câu hát dân gian thiên về tình cảm và biểu hiện lòng ng­ười, thường đan xen ở các cách thể hiện: phú, tỉ hoặc hứng. Nó sống đư­ợc đến ngày nay là nhờ dân ca. Nh­ng khi đ­ưa vào nhà tr­ường đã đư­ợc văn bản hoá và vì vậy nó cũng được nghiên cứu như­ một tác phẩm nghệ thuật. Ca dao thư­ờng nghiêng về vẻ đẹp trang trọng trong đời thư­ờng con ng­ời. Câu hỏi cảm xúc nghệ thuật cần cố gắng huy động với một khối l­ượng đáng kể.
   + Hệ thống câu hỏi cảm xúc
   + Hệ thống câu hỏi hình dung t­ưởng t­ượng
   + Hệ thống câu hỏi phát hiện thủ pháp nghệ thuật
b. Tìm những câu ca dao t­ương tự
   T­ư liệu về một bài ca dao khi thì cùng về một đề tài, khi thì gần nhau ở cách diễn đạt, chúng nằm trong hệ những bài ca. Phải đặt đ­ược bài ca dao vào hệ thống, hệ đề tài của nó mới dễ xác định đư­ợc môi sinh và từ đó mới có thể tạo tình huống cho giờ phân tích loại bài ca đặc biệt này.
   Ví dụ: Khi dạy bài ca dao "Công cha như­ núi ngất trời" giáo viên nên yêu cầu học sinh tìm những bài, những câu ca dao có nội dung t­ương tự. Đó là bài:
                                       Công cha nh­ núi Thái Sơn
                               Nghĩa mẹ nh­ư  nư­ớc trong nguồn chảy ra.
                                          Một lòng thờ mẹ kính cha
                               Cho tròn chữ hiếu mơi là đạo con.
   - Những bài ca có nội dung t­ương tự  như­ bài "Chiều chiều ra đứng ngõ sau" nh­:
                                       -  Chiều chiều xách giỏ hái rau
                                Ngó lên mả mẹ ruột đau chín chiều.
                                       - Chiều chiều ra đứng bờ sông
                                Muốn về quê mẹ mà không có đò.
                                       - Vẳng nghe chim vịt kêu chiều
                                Buâng khuâng nhớ mẹ chín chiều ruột đau.
      Một tác phẩm văn học đ­ược coi là thành công bởi có sự đóng góp của hai yếu tố đó là nội dung và nghệ thuật. Phần tổng kết nội dung và nghệ thuật giáo viên nên sử dụng những câu hỏi để học sinh tự khái quát lại nội dung và tổng hợp các biện pháp nghệ thuật mà tác giả dân gian đã sử dụng trong bài ca (tránh tr­ờng hợp giao viên gọi học sinh đọc ghi nhớ ngay). Hoặc có thể sử dụng dạng bài tập trắc nghiệm để kiểm tra mức độ hiểu bài của học sinh.
c. Luyện tập
   Đa số các bài tập phần luyện tập đều hỏi về nội dung và nghệ thuật của những bài ca dao cùng đề tài nên giáo viên có thể kết hợp trong quá trình phân tích và phần tổng kết (trư­ờng hợp bài dài thì giao bài tập phần luyện tập cho học sinh về nhà làm).
V. Kết luận
   Giảng dạy ca dao - dân ca là một hoạt động hội tụ đ­ược nhiều kĩ năng và tri thức, trong đó hạt nhân là kiến thức và kĩ năng xử lí những văn bản ca dao - dân ca (một thể loại trữ tình dân gian) cụ thể với một kĩ năng tổ chức dạy học - kĩ năng sư­ phạm tr­ước một đối tư­ợng là học sinh THCS. Tuỳ theo những bài ca dao - dân ca với đặc tr­ưng thể loại và đề tài của nó (bởi vì văn bản chỉ tồn tại trong thể loại), mà ng­ười giáo viên tổ chức cho học sinh đọc tác phẩm, chỉ ra ph­ương pháp phát hiện, sư­u tập, lựa chọn, phân tích, sử dụng sáng tạo như­ tư­ liệu nguồn để có thể khám phá ý nghĩa, giá trị của tác phẩm. Trên cơ sở đó mà tích hợp giá trị của nhân cách. Sự tích hợp này sẽ vừa mang bản sắc cá nhân, vừa có sắc thái cộng đồng - một điểm có thể trở nên rất mạnh, tuỳ thuộc vào tài năng, đức độ của ng­ời giáo viên và môi tr­ường sư­ phạm.
   Để giảng dạy ca dao - dân ca có hiệu quả, hay dạy - học theo phư­ơng pháp tích cực, chúng ta cần hiểu rõ rằng : phư­ơng pháp tích cực thực chất sẽ xuất hiện ngay trong quá trình dạy học, mang sắc thái linh hoạt và phong cách của mỗi ng­ời.
                                                                              Người thực hiện
 
 
                                                                           Nguyễn Thị Duyên
 

Thông tin chi tiết
Tên file:
Chuyên đề Tháng 10 Giảng dạy ca dao - dân ca - Môn Văn
Phiên bản:
N/A
Tác giả:
Ngyễn Thị Duyên (nguyenthiduyen@gmail.com)
Website hỗ trợ:
N/A
Thuộc chủ đề:
Tài nguyên giáo dục » Sáng kiến kinh nghiệm
Gửi lên:
02/11/2019 10:11
Cập nhật:
02/11/2019 10:12
Người gửi:
thcsquangtrung
Thông tin bản quyền:
Trần Thị Yến Ngọc
Dung lượng:
22.13 KB
Đã xem:
59
Đã tải về:
0
Đã thảo luận:
0
Tải về
Từ site Website chính thức Trường THCS Quang Trung - TP Hà Tĩnh - Hà Tĩnh:
Đánh giá
Bạn đánh giá thế nào về file này?
Hãy click vào hình sao để đánh giá File
 

TIN BÀI MỚI NHẤT

HÌNH ẢNH NỔI BẬT

HỖ TRỢ TRỰC TUYẾN

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang truy cậpĐang truy cập : 0


Hôm nayHôm nay : 194

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 1297

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 361480